Omgevingsvisie Alphen aan den Rijn

De omgevingsvisie Alphen aan den Rijn gaat over de toekomst van onze gemeente. Het gaat over alles buitenshuis: milieu, natuur en landschap, verkeer en vervoer maar ook gezondheid en cultureel erfgoed.

Voor de Omgevingswet is het nodig dat alle gemeenten een omgevingsvisie maken. In deze omgevingsvisie leggen we vast hoe we als gemeente willen ontwikkelen. We beschrijven hoe we willen dat onze omgeving er over een flink aantal jaar uit ziet. Daarbij richten we ons op ontmoeten en verbinden, duurzaam en groen en vitaal wonen en leven. De omgeving is alles buitenshuis, dus alles wat nodig is om te wonen, te werken, te leren en te ontspannen of sporten. Het gaat bijvoorbeeld over lucht en water, wegen en gebouwen.

Omgevingsvisie voor de hele gemeente

De lokale omgevingvisie gaat over de hele gemeente Alphen aan den Rijn. Een stedelijke omgeving met veel winkels en voorzieningen, alle kernen met een meer dorps karakter en ook voor bedrijventerreinen en het buitengebied, waar mogelijkheden voor bedrijven belangrijk zijn. 

In onze omgevingsvisie richten we ons op de  ontwikkelrichtingen Duurzaam ondernemen, Landschappelijke verstedelijking, Waardevol buitengebied, Samen sterker en Gezonde vergroening.

Duurzaam ondernemen

We zetten in op verduurzaming en ontwikkeling van onze lokale economie en bedrijventerreinen en bieden een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven.

  • Daarbij richten we ons ook op een goede aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt. Ook stimuleren we circulair bouwen en kringloop landbouw.
  • Toonaangevend zijn in de economie van de toekomst in het Groene Hart. Ons lokale ecosysteem van MKB-bedrijven is het hart van onze economie. Deze veerkrachtige (het kan tegen een economisch stootje) en diverse economische motoren zijn belangrijke kwaliteiten van onze gemeente die we ook in de toekomst optimaal willen blijven faciliteren.
  • De dorps- en wijkcentra en het gemengde stedelijk gebied zijn hierbij gebieden waar detailhandel en horeca in ieder geval de ruimte krijgen. We willen daarnaast ruimte bieden aan innovaties en complementaire productieketens die duurzaam zijn en de impact op ons milieu minimaliseren. Samen met de sectoren en onze partners gaan we de verduurzaming van de economie actief stimuleren. Onder andere door bestaande bedrijven te ondersteunen bij het realiseren van circulaire bedrijfsmodellen. 
  • Om het vestigingsklimaat verder te verbeteren zetten we samen met de sectoren en onze partners in op het aantrekken en creëren van kennis en innovatie. Zowel gericht op bedrijven als onze inwoners. De gemeente wordt een proeftuin en tentoonstelling voor de nieuwe economie. Circulaire bouwmaterialen worden gebruikt, zoals hout van productiebossen of isolatiemateriaal van lisdodde. De stedelijke gebieden worden groener, bijvoorbeeld met behulp van groene gevels, hangende tuinen en kunstwerken bestaande uit Boskoopse planten met producten.
  • We richten ons ook op de vergroening van het vrachtverkeer. Bij de afweging voor ruimte voor nieuwe bedrijven bekijken we de toegevoegde waarde voor milieu, verduurzamingsopgave, human capital en werkgelegenheid.
Landschappelijke verstedelijking

We ontwikkelen een gezonde en sociale buitenruimte die bijdraagt aan de vitaliteit van alle inwoners. We geven ruimte aan initiatieven van inwoners, gericht op ontmoeting en houden oog voor de balans tussen leefbaarheid en levendigheid

  • Hiervoor ontwikkelen we de gemeente tot een hoogwaardig vervoersknooppunt, met goede bereikbaarheid en aanbod van verschillende soorten vervoer. 
  • Slim en duurzaam ontwikkelen met Groene Hart-kwaliteiten als raamwerk. Onze ligging maakt dat we zowel de kwaliteiten van het Groene Hart als de Randstad bezitten. We zien kansen voor de verdere ontwikkeling van de gemeente als plek waar men fijn kan wonen, leven en werken, midden in het Groene Hart en goed verbonden met de Randstad. Waarbij we naast groene ruimte voor natuur, waterberging, recreatie en toerisme ook inzetten op een complementaire rol voor de woningbouw- en energieopgave. De verdere verbetering van de infrastructuur is daarbij een randvoorwaarde. We zetten dan ook in op verdere verstedelijking bij goed met openbaar vervoer ontsloten locaties. Hier concentreren we de ruimte voor de regionale woningvraag. Voor de overige kernen faciliteren we de lokale behoefte en is maatwerk nodig om de vitaliteit te waarborgen. Met name in de stadsranden en bij de OV-knooppunten zien wij kansen voor verdere ontwikkeling van de gemeente tot een volwaardig knooppunt.
  • Dit doen wij door zowel de “Randstadkwaliteiten” als de “Groene Hart-kwaliteiten” te versterken. We streven daarbij naar een verweving van landschap, klimaatadaptatie, landbouw, verstedelijking en energieopwekking. Bij het realiseren van nieuwe wijken aan de stadsrand vormen het landschap en de cultuurhistorische waarden het uitgangspunt voor het ontwerp en integreren we andere urgente maatschappelijke opgaven als klimaatadaptatie, landbouwtransitie en energietransitie. De verstedelijking beweegt met het landschap mee en niet andersom. We creëren nieuwe soorten stadswijken waar gezond wonen centraal staat voor elke sociale groep, in deze wijken is er ruimte voor iedereen.
  • Samen met de ontwikkeling van nieuwe blauwe structuren geven we een impuls aan (water)recreatie in het buitengebied. Bijvoorbeeld door samen met de regio in te zetten op een recreatieve verbinding tussen Nieuwkoopse Plassen, Kagerplassen en de Oude Rijn. Door de aantrekkelijke overgang van het rustige open buitengebied naar het bruisende centrum zijn de stadsranden de nieuwe stadspoorten voor bezoekers en inwoners. 
Waardevol buitengebied

Het behouden van de verschillende soorten landschap in onze gemeente. Waar mogelijk combineren we functies. Denk aan een landbouwgebied dat wordt gecombineerd met recreatie of waterberging, of recreatie plekken waar we de biodiversiteit vergroten.

  • Toekomstbestendige landbouw met ruimte voor natuur en mens. De verschillende agrarische cultuurlandschappen van het buitengebied zijn belangrijke (Groene Hart-)kwaliteiten, waarvan diverse karakteristieken nadrukkelijk het beschermen waard zijn. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de openheid, landschappelijke structuren van de droogmakerijen, veenweidegebieden en het boom- & sierteeltgebied of cultuurhistorische elementen zoals historische molens. We willen binnen de diverse landschapstypen bestaande functies laten floreren en tegelijkertijd ruimte bieden aan de natuur en nieuwe functies. Om het buitengebied toekomstbestendiger en aantrekkelijker te maken zetten we in op de doorontwikkeling van de landbouw en bieden we ruimte aan klimaatadaptatie, biodiversiteit, toerisme en recreatie, maar ook duurzame energie. 
  • Ons belangrijkste landschappelijke element blijft de landbouw. Dit zien we als de typerende landschappelijke drager van het Groene Hart. De landbouwactiviteiten worden in de verschillende type landschappen nog diverser, soms intensief en meer gedreven door kostenefficiëntie en op andere plekken in meer nadrukkelijk gericht op natuurverbetering en andere maatschappelijke doelen, zoals bijvoorbeeld zorg en recreatie. We bieden in het buitengebied daarom ruimte aan experiment en nieuwe verdienmodellen. Daar waar geïnvesteerd wordt in de waterhuishouding, geven we samen met lokale gebruikers en onze partners ook nadrukkelijk een impuls aan bijvoorbeeld recreatie en biodiversiteit. Dit doen we op basis van onze landschappelijke historie, waardoor ons nieuwe landschap weer aansluit op het oude. 
  • Onze inwoners en bezoekers kunnen het prachtlandschap ervaren door de betere recreatieroutes, te voet, op de fiets en op het water. Recreëren in ons buitengebied wordt een beleving van natuur, water, rust en (agri)cultuur. De inpassing van duurzame energiebronnen is een nieuwe laag die we aan het landschap toevoegen. We benutten deze kans om investeringen in landschappelijke kwaliteit en de vernieuwing van de landbouw te financieren. Per deelgebied zal de ruimte die we hiervoor willen faciliteren verschillen.
Samen sterker

We ontwikkelen een gezonde en sociale buitenruimte die bijdraagt aan de vitaliteit van alle inwoners. We geven ruimte aan initiatieven van inwoners, gericht op ontmoeting en houden oog voor de balans tussen leefbaarheid en levendigheid.

  • Een prettige leefomgeving voor, van en met iedereen We hebben in onze kernen en wijken reeds hechte en relatief goed georganiseerde gemeenschappen. Deze sociale infrastructuur is een belangrijke kwaliteit die we willen blijven faciliteren en waarop we willen voortbouwen. Onze ambitie is een nog socialere en zelfredzamere gemeenschap die ook eigenaarschap toont in het gebruik en beheer van de leefomgeving. We stimuleren inwoners om samen de gemeente nog mooier, leuker en gezelliger te maken. Bijvoorbeeld door samen met omwonenden en lokale gebruikers onze openbare ruimte aantrekkelijker te maken, door het vergroenen, ruimte voor  unstuitingen te bieden of op basis van lokale behoefte nieuwe buurtvoorzieningen toe te voegen.
  • Samen met onze inwoners, ondernemers en andere partners werken we samen aan meer ontmoetingsplekken voor verschillende sociale groepen. Denk daarbij aan hotspots in de openbare ruimte met een mix van activiteiten, bijvoorbeeld met evenmenten, detailhandel & horeca en maatschappelijke & recreatieve voorzieningen. Waar nodig  zetten we ons extra in om onze leefomgeving aangenamer te maken, bijvoorbeeld door voorzieningen en openbare ruimtes voor iedereen toegankelijk te maken of extra capaciteit in te zetten in wijken met meervoudige achterstanden.
  • Niet alleen in een wijk of dorp, maar de hele gemeente willen wij meer met elkaarverbinden. Inwoners van dorpen krijgen de mogelijkheid om makkelijker naar de stad of andere dorpen te gaan, bijvoorbeeld door innovatieve mobiliteitsconcepten testimuleren. Andersom zal het buitengebied toegankelijker worden voor onze inwonersuit de kernen. Naast fysieke verbindingen en ruimte voor ontmoetingsplekken, faciliteren we ook initiatieven uit de samenleving die de sociale cohesie ten goede komen. Waar nodig hanteren we ook een proactievere ondersteuning bij initiatieven uit de samenleving, zodat dit voldoende inclusief gebeurt. We maken de gemeente daarmee niet alleen aantrekkelijk voor onze inwoners, maar ook voor onze bezoeker. 

Met (de doorontwikkeling van) onze trekpleisters positioneren we ons ook als een recreatief-toeristisch centrum in het Groene Hart.

Gezonde vergroening

Het ontwikkelen van een groene stad met een gezond milieu. We werken daarvoor aan een afname van de milieubelasting, bijvoorbeeld via duurzame mobiliteit.  

  • Onze groene omgeving is een waardevolle kwaliteit die we meer de kernen in willen trekken. Daarnaast is onze manier van verplaatsen momenteel nog sterk afhankelijk van fossiele brandstoffen en is onze ruimte in de kernen sterk op de automobiel ingericht. We streven uiteindelijk naar een gezondere levensstijl en een gezondere omgeving. Daarvoor willen we in samenwerking met onze partners, ondernemers en inwoners de uitstoot van verkeer en industrie aanzienlijk verminderen en de (gebouwde) omgeving sterk vergroenen. Oftewel een duurzame en klimaatadaptieve gebouwde omgeving gericht op actief bewegen. Dit betekent dat we de negatieve impact van  ilieubelastende activiteiten samen met vervuilers door innovatie willen verminderen en nieuwe zware milieubelastende activiteiten weren.
  • We vergroenen de bebouwing en de openbare ruimte om de gevolgen van klimaatverandering te beperken en onze omgeving gezonder te maken. We zetten ook in op een gezondere en duurzamere manier van bewegen in de gebouwde omgeving, bijvoorbeeld door middel van nieuwe transferia, waar men kan overstappen op OV, elektrische deelconcepten, goede fiets- en wandelinfrastructuur. Deze manieren van verplaatsen gaan we dan ook faciliteren.
  • Klimaatadaptieve maatregelen, nieuwe groene ruimten, nieuwe mobiliteitsconcepten (naast de opgaven uit andere ontwikkelrichtingen, zoals de binnenstedelijke woningbouwopgave) vergen ruimte in onze gebouwde omgeving. Deze ruimte willen we winnen door de ruimte voor de auto te verminderen. De mate waarin nieuwe ontwikkelingen  bijdragen aan gezondheid en duurzaamheid zal dan ook een belangrijke afweging bij de toedeling van ruimte voor activiteiten. Dus kiezen we voor minder (fossiele) auto’s, voldoende bewegingsruimte en groene & duurzame gebouwen en straten.

 Lees de hele Ontwerp-Omgevingsvisie »

Mening over omgevingsvisie aan inwoners gevraagd

De gemeenteraad wil dat de omgevingsvisie een goed hulpmiddel vormt voor nieuwe plannen. Plannen van de gemeente zelf, van een dorp of misschien wel van u zelf. Om een eerste idee te krijgen van de mening van inwoners over de ontwerp-omgevingsvisie is eind januari 2020 een online flitspeiling gehouden.

Ruim 850 mensen hebben de flitspeiling ingevuld. Best gewaardeerd aan onze gemeente zijn de ligging in het Groene Hart, het aantrekkelijke groen en het dorpse karakter. Er is nog werk te doen in het beschikbaar maken van voldoende woningen, het bouwen aan een groene en klimaatbestendige gemeente en een veilige gemeente. Als belangrijkste thema's kwamen gezonde vergroening, waardevol buitengebied en landschappelijke verstedelijking uit de flitspeiling.

In de flitspeiling zijn de volgende vragen gesteld:

  • Wat vindt u mooi aan de gemeente Alphen aan den Rijn?
    • De ligging in het Groene Hart (69%)
    • Het aantrekkelijke groen (50%)
    • Het dorpse karakter (42%)
  • Waar moet de gemeente vooral aan werken?
    • Voldoende woningen (43%)
    • Groen en klimaatbestendige gemeente (35%)
    • Een veilige gemeente (31%)
  • Welke thema's vindt u het belangrijkst?
    • Gezonde vergroening (31%)
    • Waardevol buitengebied (25%)
    • Landschappelijke verstedelijking (17%)
  • Hoe wilt u op de hoogte gehouden worden van de uitwerking?
    • Social media (53%)
    • Website van de gemeente (41%)
    • Week in beeld (18%)

De thema's en prioriteiten voor de toekomst:

  • Duurzaam Ondernemen
    • Vitale voorzieningen zoals windels en horeca (42%)
    • Een aantrekkelijke gemeente voor ondernemers (25%)
  • Landschappelijke verstedelijking
    • Voldoende betaalbare woningen (36%)
    • Kwaliteitsverbetering wijken en dorpen (25%)
  • Samen Sterker
    • Openbare ruimte voor sporten, bewegen en ontmoeten (32%)
    • Leefbaarheid en levendigheid in balans (30%)
  • Waardevol buitengebied
    • Aandacht voor natuurbeheer en biodiversiteit (37%)
    • Ooplossingen voor bodemdaling en wateropslag (30%)
  • Gezonde Vergroening
    • Meer groen, meer bomen en meer ontmoetingsplekken aan het water (55%)

In onderstaande infographic staat de uitkomst van de flitspeiling in beeld uitgelegd.

Infographic Flitspeiling over lokale omgevingsvisie

Of download de infographic (pdf, 5MB) »

Donderdag 18 februari 2021 bespreekt de gemeenteraad de ontwerp omgevingsvisie. Zij beslissen of de visie vrij wordt gegeven voor inspraak. Als dat gebeurt, start begin maart 2021 de inzage- en reactieperiode. Hierover volgt later meer informatie.